Wypracowanie domowe i klasowe - praktyczne rady
2.Zabierz się do
pisania możliwie szybko, kiedy jeszcze dobrze pamiętasz wszystkie uwagi i
wskazówki polonisty, a także treść lekcji , do których powinieneś się odwołać
przy opracowywaniu tematu. Nie odkładaj pracy na ostatnią chwilę.
3.Przed przystąpieniem do pisania zorganizuj sobie tzw. warsztat pracy. Zgromadź w jednym
miejscu (na stole, pod stołem, koło tapczanu, na półce itp.) wszystkie
potrzebne materiały: książki,
podręczniki, lektury, słowniki , zaszyty, papier, notatki. Czynności te mogą
być wykonane dzień wcześniej i nie wymagają wysiłku umysłowego, za to
oszczędzają czas i energię autora zadania, które będą mu potrzebne wtedy, gdy
zabierze się do pisania.
4.Pisząc, zawsze trzymaj się tematu. Staraj się potraktować go wyczerpująco , ale nie popadaj w zbędne gadulstwo, zwłaszcza o niczym. Nie odbiegaj od tematu, nawet gdy wydaje ci się, że musisz czymś zapełnić na przykład półtorej strony. Zabieg ten nie ukryje braków wiedzy i zostanie potraktowany przez nauczyciela jako usterka. Warunkiem właściwego opracowania tematu jest jego dokładne zrozumienie. Dlatego podkreślono wagę pierwszej fazy pracy: skorzystania z objaśnień nauczyciela. Zadanie to dłuższa wypowiedź językowa, która wymaga wnikliwego , wszechstronnego naświetlenia danej problematyki. A to jest możliwe tylko w obszernym tekście. Nie tłumacz się więc ani przed nauczycielem , ani przed sobą ,że nie umiesz pisać „ rozwlekle”. Musisz się nauczyć, ponieważ nie tylko w szkole , ale przede wszystkim w życiu konieczna jest umiejętność posługiwania się różnymi typami wypowiedzi , a telegramy , od których wymaga się kondensacji i krótkiej formy , nadajemy rzadko.
5.Zadanie trzeba jakoś zacząć
i zakończyć. Czasem wystarczy zrobić to w jednym zdaniu, kiedy indziej
temat wymaga dłuższego wprowadzenia i zamknięcia. Jednak nigdy części skrajne
nie mogą konkurować pod względem objętości ( formalnej i treściowej) z
właściwym rozwinięciem tematu.
6.Plan zadania to
dobra rzecz! Nie jest on jednak celem samym w sobie, lecz powinien pełnić
rolę służebną w czasie pisania i pomagać autorowi. Nie stanowi więc w żadnym
wypadku nienaruszalnego, z trudem sporządzonego dokumentu. Można i trzeba
zmieniać go i modyfikować w trakcie pracy, jeżeli okaże się to korzystne dla
zadania. Poszczególne punkty dają się rozszerzać, skracać, przestawiać. Ważne
jest tylko , by osoba czytająca rozpoznała w czasie lektury schemat kompozycyjny tekstu, gdyż
odzwierciedla on koncepcję , sposób widzenia danego problemu.
7.Póki nie nauczysz się programowania swych działań i
projektowania zawartości pracy pisemnej w postaci planu, spróbuj prostszego
sposobu kompletowania i porządkowania materiału, który należy w zadaniu
uwzględnić. Sporządź rejestry utworów,
cytatów, pisarzy, zagadnień itp., a potem w miarę wprowadzania ich w tok
rozważań, skreślaj poszczególne pozycje.
8.Nie musisz wszystkiego pisać na brudno! Szkoda na to czasu! Niekiedy trzeba jednak kilkakrotnie przeredagować jakiś fragment tekstu czy przebudować niezręczne, ale oddające jakąś myśl zdanie. Robimy to na oddzielnej kartce.
9.Kiedy posługujemy się zdaniami krótszymi – łatwiej nam
panować nad logiką i przejrzystością wywodu. Mniejsze jest też
niebezpieczeństwo błędu.
10.Kontrolujmy posługiwanie się zaimkami wskazującymi. Nie nadużywajmy ich bez potrzeby. Często
robimy to nawykowo!
11.Pamiętajmy o istnieniu wyrazów bliskoznacznych, czyli
synonimów. Pilnujmy zwłaszcza, by formy tego samego wyrazu (pisać, autor, utwór , być itp.)
nie występowały w zdaniach ze sobą sąsiadujących.
12.Związki frazeologiczne istnieją po to, aby z nich
korzystać, ale trzeba mieć pewność, że znamy dokładnie ich znaczenie, jak i
formę. W razie wątpliwości sięgamy do słownika frazeologicznego albo z nich
rezygnujemy.
13.Klasówka trwa tylko dwie lekcje. Trzeba więc rozsądnie gospodarować czasem. Unikajmy czekania na
natchnienie. Sięgnijmy od razu po papier i długopis. Notujmy to, co nasuwa się
nam na myśl w związku z tematem. Potem uporządkujemy zapiski i nadamy im
odpowiednią formę. Piszemy „od środka”,
redagujemy poszczególne fragmenty , utrwalamy nagle pojawiający się pomysł na
zakończenie. Zanim tekst sam zacznie układać się w głowie i spływać w okrągłych
zdaniach na papier, poćwicz umysł i rękę, pisząc na przykład rejestr zagadnień
oraz plan.
14. Temat wybierzmy trafnie i szybko, kierując się własną
wiedzą, zainteresowaniami, umiejętnościami. Nie napiszemy dobrego zadania, którego temat wymaga znajomości lektury
przez nas nie przeczytanej. Jeżeli uważamy się za niezbyt dobrego stylistę, nie dajmy się zwieść pokusie tematu wolnego. Z reguły od autora wymaga on
swobody i wprawy we władaniu piórem, a ściślej „ lekkiej ręki”, pomysłowości ,
łatwości skojarzeń, nawet uzdolnień pisarskich.
15.Nie wyrzucajmy brudnopisu. Gdyby się okazało, że nie
zdążyliśmy wszystkiego przepisać, oddajmy go nauczycielowi, zaznaczając, które
jego fragmenty powinien uwzględnić w czasie lektury zadania.
16.Jeżeli zorientujesz się, że masz mało czasu, ogranicz
wywód do właściwego rozwinięcia tematu
(ale nie: eliminując zagadnienia lub utwory!), aby zdążyć napisać zakończenie (może być jedno zdanie „zamykające”). Zaznacz, iż z konieczności musisz
poprzestać jedynie na zasygnalizowaniu pewnych spraw. Takie usprawiedliwienie
przekona nauczyciela, iż wiesz więcej, a skrót jest spowodowany ograniczonym
czasem.
17.Nie zaniedbuj przygotowania do klasówki. Nauczyciel zapowiada ją wcześniej. Na wszelki wypadek przypomnij sobie treść ostatnich lekcji, doczytaj przerabiane lektury itd. Możesz także zrobić sobie kilka praktycznych wprawek, pisząc rozmaite, nadające się do określonego typu tematów wstępy i zakończenia. Osiągniesz w ten sposób mobilizację umysłu i ręki.
18.Po napisaniu wypracowania trzeba je koniecznie przeczytać, aby poprawić zauważone błędy i usterki.
19. Nie bój się klasówki! Jeżeli musisz się bać, to rób to
jak aktor, którego trema mobilizuje, a nie paraliżuje. Uwierz we własne siły!
20. Ocena to nie kara, ale wskazówka , co i ile już umiesz, nad czym trzeba jeszcze popracować .
Oprac. A. Lachowicz